Trong những năm gần đây, cùng với giá trị kinh tế ngày càng cao của cây sầu riêng, yêu cầu về chất lượng trái, mẫu mã đẹp, hộc đều, cơm dày, mùi vị ngon cũng ngày càng khắt khe hơn, nhất là khi hướng đến thị trường xuất khẩu. Nhiều nhà vườn đã đầu tư rất bài bản từ khâu cải tạo đất, quản lý dinh dưỡng, phòng trừ sâu bệnh cho đến xử lý ra hoa, nuôi trái. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có không ít vườn sầu riêng rơi vào tình trạng đậu trái thấp, trái méo mó, biến dạng, không đều hộc, dù cây khỏe, hoa ra nhiều.

Một trong những nguyên nhân quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ chính là quá trình thụ phấn cho hoa sầu riêng. Trong điều kiện tự nhiên, sầu riêng chủ yếu dựa vào côn trùng và động vật hoạt động ban đêm để thụ phấn. Tuy nhiên, do tác động của thời tiết, môi trường canh tác và tập quán sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, khả năng thụ phấn tự nhiên ngày càng giảm. Chính vì vậy, thụ phấn bổ sung cho hoa sầu riêng đã và đang trở thành một giải pháp kỹ thuật quan trọng, giúp nhà vườn chủ động nâng cao tỷ lệ đậu trái, cải thiện chất lượng và ổn định năng suất.

 ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA HOA SẦU RIÊNG

Hoa sầu riêng có những đặc điểm sinh học rất riêng, khác biệt so với nhiều loại cây ăn trái khác. Việc hiểu rõ cấu tạo và thời gian nở hoa sẽ giúp nhà vườn áp dụng thụ phấn bổ sung đúng lúc, đúng cách.

Hoa sầu riêng thường mọc thành từng chùm trên thân chính, cành cấp 1, cấp 2. Tùy theo giống mà hoa có màu trắng ngà, trắng xanh hoặc hơi vàng nhạt. Mỗi chùm có thể từ vài bông đến vài chục bông hoa, cuống hoa dài, treo rủ xuống, giúp thuận lợi cho các tác nhân thụ phấn tiếp cận.

Một đặc điểm rất quan trọng của hoa sầu riêng là hoa nở chủ yếu vào ban đêm, thường trong khoảng từ 18 giờ đến 22 giờ. Khi hoa nứt ra, sẽ để lộ 5 đài hoa gắn liền với 5 cánh hoa, bên trong là bộ phận sinh sản gồm nhị hoa và nhụy hoa. Hoa sầu riêng có mùi thơm khá mạnh, đặc trưng, nhằm thu hút côn trùng và động vật hoạt động về đêm như dơi, bướm đêm.

Tuy nhiên, trong điều kiện canh tác hiện nay, không phải vườn nào cũng có đủ điều kiện thuận lợi cho các tác nhân thụ phấn tự nhiên hoạt động hiệu quả. Đây chính là lý do khiến tỷ lệ thụ phấn tự nhiên không ổn định, dẫn đến hiện tượng rụng hoa, rụng trái non hoặc trái phát triển không đồng đều.

Ảnh: Thiên Nông 689

TẠI SAO PHẢI THỤ PHẤN BỔ SUNG CHO SẦU RIÊNG?

Thụ phấn bổ sung cho hoa sầu riêng không phải là việc làm “thừa”, mà là một biện pháp kỹ thuật mang tính chủ động, đặc biệt quan trọng trong canh tác thâm canh và sản xuất hàng hóa.

Trước hết, mục tiêu lớn nhất của thụ phấn bổ sung là giúp tăng khả năng đậu trái. Khi quá trình thụ phấn diễn ra đầy đủ, hạt phấn khỏe mạnh tiếp xúc với đầu nhụy đúng thời điểm, khả năng hình thành ống phấn và thụ tinh sẽ cao hơn, từ đó giảm đáng kể hiện tượng rụng hoa và rụng trái non.

Bên cạnh đó, thụ phấn đầy đủ còn giúp trái sầu riêng phát triển cân đối, các hộc trái hình thành đồng đều. Trái được thụ phấn tốt thường có dáng tròn đều, ít méo mó, ít lép hộc, cơm dày và chất lượng đồng nhất hơn. Ngược lại, những trái bị thụ phấn không hoàn toàn thường có biểu hiện méo trái, lệch hộc, ảnh hưởng lớn đến giá trị thương phẩm.

Ngoài ra, khi tỷ lệ đậu trái được cải thiện, nhà vườn có thể chủ động hơn trong khâu tỉa trái, giữ lại những trái đạt tiêu chuẩn tốt nhất, giúp cây phân bổ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế suy kiệt sau thu hoạch và góp phần ổn định năng suất cho các vụ sau.

Ảnh: Thiên Nông689

NGUYÊN LÝ KHOA HỌC CỦA QUÁ TRÌNH THỤ PHẤN HOA SẦU RIÊNG

Về mặt sinh học, sầu riêng là cây thụ phấn chéo, nghĩa là hạt phấn của hoa này cần được chuyển sang đầu nhụy của hoa khác (thường là hoa trên cây khác giống hoặc khác cá thể) để quá trình thụ tinh diễn ra hiệu quả.

Quá trình thụ phấn bắt đầu khi hạt phấn đã chín từ nhị hoa rơi lên đầu nhụy. Tại đây, hạt phấn sẽ nảy mầm, hình thành ống phấn, xuyên dọc theo vòi nhụy để tiếp cận noãn. Khi ống phấn đến được noãn, quá trình thụ tinh hoàn tất, mở đầu cho sự hình thành và phát triển của trái.

Nếu quá trình này diễn ra không đầy đủ, ví dụ như chỉ một phần nhụy được thụ phấn hoặc hạt phấn yếu, không nảy mầm tốt, thì trái sầu riêng sẽ phát triển không đồng đều, dẫn đến hiện tượng trái méo, hộc không đều, lép hạt. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến nhiều vườn sầu riêng dù đậu trái nhưng chất lượng trái không đạt yêu cầu.

NHỮNG YẾU TỐ LÀM GIẢM KHẢ NĂNG THỤ PHẤN TỰ NHIÊN

Trong điều kiện tự nhiên, hoa sầu riêng chủ yếu được thụ phấn nhờ côn trùng và động vật hoạt động ban đêm. Tuy nhiên, hiện nay có nhiều yếu tố làm suy giảm vai trò của thụ phấn tự nhiên.

Thời tiết là yếu tố đầu tiên cần nhắc đến. Mưa kéo dài, ẩm độ cao, gió mạnh hoặc nhiệt độ thấp trong thời gian hoa nở đều có thể làm hạt phấn kém hoạt lực, giảm khả năng đậu trái về sau. Bên cạnh đó, mưa còn có thể rửa trôi phấn hoa, khiến quá trình thụ phấn bị gián đoạn.

Việc lạm dụng thuốc trừ sâu, thuốc hóa học trong giai đoạn hoa nở cũng làm suy giảm mạnh số lượng côn trùng có lợi. Khi các loài côn trùng thụ phấn bị tiêu diệt hoặc hạn chế hoạt động, khả năng thụ phấn tự nhiên của vườn sầu riêng gần như không còn đảm bảo.

Ngoài ra, nhiều vườn sầu riêng hiện nay chỉ trồng một giống duy nhất, làm giảm cơ hội thụ phấn chéo, đặc biệt với những giống có khả năng tự thụ phấn kém. Đây cũng là nguyên nhân khiến tỷ lệ đậu trái thấp và không ổn định.

THỤ PHẤN BỔ SUNG – GIẢI PHÁP CHỦ ĐỘNG, HIỆU QUẢ CHO NHÀ VƯỜN

Trước những hạn chế của thụ phấn tự nhiên, thụ phấn bổ sung bằng tay trở thành giải pháp được nhiều nhà vườn áp dụng và mang lại hiệu quả rõ rệt.

 Dụng cụ thụ phấn

Dụng cụ thụ phấn rất đơn giản, dễ chuẩn bị, gồm:

• Chổi mềm, sợi mảnh như chổi nilon mềm

• Chổi bông cỏ

• Các loại chổi nhỏ, nhẹ, không làm tổn thương hoa

Điều quan trọng là đầu chổi phải mềm, sạch, không dính hóa chất hay tạp chất.

Ảnh: Internet

Thời điểm thụ phấn thích hợp

Nhị hoa sầu riêng thường bung phấn mạnh nhất từ 18h đến 22h. Đây là “khung giờ vàng” để thực hiện thụ phấn bổ sung.

Cách thực hiện thụ phấn bổ sung

Trong thời gian hoa nở rộ, nhà vườn dùng chổi mềm quét nhẹ, lăn đều xung quanh các chùm hoa, giúp phấn hoa dính đều vào các đầu nhụy. Thao tác cần nhẹ nhàng, tránh làm gãy vòi nhụy hoặc tổn thương hoa, vì điều này có thể làm hoa rụng sớm.

NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG KHI THỤ PHẤN BỔ SUNG

Sau khi quét phấn khoảng 8–10 cây, nên thay chổi mới. Nguyên nhân là nhụy hoa sầu riêng có tiết ra dịch mật, làm phấn hoa bám chặt vào chổi, khiến phấn không còn dính tốt lên các nhụy khác nếu tiếp tục sử dụng.

Thời gian nở hoa trên cùng một cây thường kéo dài 7–10 ngày. Tuy nhiên, trong thực tế, nhà vườn chỉ nên tập trung thụ phấn bổ sung 4–5 ngày liên tục, vào giai đoạn hoa nở rộ nhất.

Sau khi trái đậu ổn định, cần tiến hành tỉa bỏ trái đèo, trái méo vào thời điểm trái có kích thước bằng trứng gà, ly uống trà hoặc cái chén. Việc tỉa trái sớm giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi những trái đạt chuẩn, hạn chế tình trạng trái tự đào thải, kiệt sức và nâng cao chất lượng trái.

KẾT HỢP CÁC GIẢI PHÁP HỖ TRỢ THỤ PHẤN ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ

Để tăng khả năng đậu trái cho sầu riêng một cách bền vững, thụ phấn bổ sung nên được kết hợp với các giải pháp hỗ trợ khác.

Trong giai đoạn hoa nở, cần hạn chế tối đa việc phun thuốc trừ sâu hóa học. Thay vào đó, ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học, chế phẩm vi sinh để phòng ngừa sâu bệnh, vừa bảo vệ hoa, vừa tạo điều kiện cho côn trùng thụ phấn hoạt động.

Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng cân đối, đặc biệt là bổ sung đầy đủ Bo, Canxi, Magie và các vi lượng cần thiết, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng phấn hoa và sức sống của nhụy, từ đó hỗ trợ quá trình thụ phấn và đậu trái.

Thụ phấn bổ sung cho hoa sầu riêng không phải là biện pháp mang tính đối phó tạm thời, mà là một kỹ thuật canh tác chủ động, có cơ sở khoa học rõ ràng, ngày càng trở nên cần thiết trong bối cảnh sản xuất sầu riêng theo hướng thâm canh, nâng cao chất lượng và phát triển bền vững. Khi điều kiện thụ phấn tự nhiên bị hạn chế bởi thời tiết bất lợi, mật độ côn trùng suy giảm và mô hình trồng đơn giống phổ biến, việc chủ động hỗ trợ thụ phấn giúp nhà vườn kiểm soát tốt hơn quá trình đậu trái ngay từ giai đoạn hoa nở.

Thực tế cho thấy, khi thụ phấn bổ sung được thực hiện đúng thời điểm hoa bung phấn mạnh, thao tác đúng kỹ thuật, nhẹ nhàng và được kết hợp với chế độ chăm sóc tổng hợp hợp lý, cây sầu riêng không chỉ đậu trái nhiều hơn mà trái còn phát triển cân đối, hộc đều, hạn chế méo trái và rụng trái non, góp phần nâng cao chất lượng cơm, hình dáng trái và giá trị thương phẩm khi thu hoạch. Đồng thời, việc đậu trái ổn định ngay từ đầu vụ cũng giúp cây phân bổ dinh dưỡng hợp lý, giảm áp lực sinh trưởng, hạn chế suy kiệt và tăng khả năng phục hồi sau thu hoạch.

Đối với nhà vườn sầu riêng hiện nay, đặc biệt là những vườn sản xuất theo tiêu chuẩn thương phẩm cao và hướng đến thị trường xuất khẩu, thụ phấn bổ sung không chỉ là một khâu kỹ thuật nên làm, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong quy trình canh tác. Việc đầu tư thời gian và công sức cho khâu này chính là đầu tư cho hiệu quả kinh tế lâu dài, giúp vườn cây cho năng suất ổn định, chất lượng đồng đều và phát triển bền vững trong nhiều năm liền.

Thiên Nông 689 xin gửi lời cảm ơn chân thành đến quý bà con đã luôn tin tưởng và đồng hành trong suốt thời gian qua.
Mỗi vườn cây đều có điều kiện đất đai, thời tiết và cách chăm sóc khác nhau, vì vậy để đạt hiệu quả cao nhất, bà con nên liên hệ trực tiếp với đội ngũ kỹ thuật Thiên Nông 689 để được hướng dẫn cụ thể, đúng tình trạng của vườn mình.

THIÊN NÔNG 689 HỖ TRỢ KỸ THUẬT MIỄN PHÍ TOÀN QUỐC

Mọi thắc mắc, bà con vui lòng liên hệ:

 0785.888.689
 YouTube: THIÊN NÔNG 689
 Email: kythuatthiennong689@gmail.com
 Tiktok: @ctycpxnkthiennong689

THIÊN NÔNG 689 TẬN TÂM – CHẤT LƯỢNG