Sau khi kết thúc vụ thu hoạch, cắt tỉa cành là một trong những công việc đầu tiên mà hầu hết nhà vườn đều thực hiện. Những cành sâu bệnh, cành khô, cành vô hiệu, cành mọc chen chúc trong tán hoặc các cành phát triển không đúng hướng sẽ được loại bỏ nhằm giúp tán cây thông thoáng, đón ánh sáng tốt hơn và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chăm sóc ở những giai đoạn tiếp theo.
Một bộ tán được tạo hình hợp lý không chỉ giúp hạn chế sâu bệnh, giảm độ ẩm trong tán mà còn nâng cao hiệu quả quang hợp, giúp cây tích lũy nhiều dinh dưỡng hơn để chuẩn bị cho vụ hoa mới.
Tuy nhiên, có không ít nhà vườn gặp phải tình huống khá đáng tiếc. Sau khi cắt cành, cây phát sinh đọt non rất mạnh. Đến thời điểm xử lý ra hoa, thay vì xuất hiện mầm hoa đồng loạt thì cây vẫn tiếp tục nuôi chồi lá. Nhiều cây chỉ ra lác đác vài mầm hoa, thậm chí không hình thành mầm dù bộ lá nhìn vẫn rất xanh và cây sinh trưởng khỏe mạnh.
Cắt cành mang lại nhiều lợi ích, nhưng phải đúng thời điểm
Không thể phủ nhận rằng cắt cành rất cần thiết đối với cây sầu riêng. Nếu để tán cây quá rậm rạp, ánh sáng khó xuyên vào bên trong, độ ẩm luôn duy trì ở mức cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại nấm bệnh phát triển. Đồng thời, những cành vô hiệu cũng tiêu tốn một lượng lớn nước và dinh dưỡng nhưng lại không mang lại hiệu quả về năng suất.
Khi được cắt tỉa hợp lý, cây sẽ thông thoáng hơn, ánh sáng phân bố đều khắp tán, khả năng quang hợp được cải thiện, hạn chế sâu bệnh và tạo điều kiện để các cành mang trái phát triển khỏe mạnh. Đây cũng là nền tảng quan trọng giúp cây tích lũy dinh dưỡng, tạo mầm hoa đồng đều và nuôi trái tốt hơn trong suốt vụ.
Chính vì mang lại nhiều lợi ích nên nhiều nhà vườn thường nghĩ rằng cắt cành lúc nào cũng được, miễn là cây sạch cành và thông thoáng. Tuy nhiên, điều mà nhiều người chưa để ý là cây sầu riêng không chỉ phản ứng với việc có cắt cành hay không, mà còn phản ứng rất mạnh với thời điểm cắt cành.
Nếu cắt quá sát thời điểm tạo mầm hoa, phản ứng sinh lý của cây sẽ hoàn toàn khác so với khi cắt sớm.
Cắt cành là một dạng “stress sinh lý” đối với cây
Ở góc độ sinh học, mỗi lần cắt cành đều được cây xem là một dạng tổn thương cơ học. Dù chỉ loại bỏ vài cành nhỏ hay tiến hành tạo tán mạnh, cây vẫn phải huy động năng lượng để phục hồi phần đã mất.
Ngay sau khi cắt, diện tích lá giảm xuống đồng nghĩa với việc khả năng quang hợp cũng giảm theo. Trong một khoảng thời gian nhất định, cây sẽ tạo ra ít carbohydrate hơn trong khi nhu cầu năng lượng lại tăng lên để phục hồi các mô bị tổn thương.
Song song đó, hệ thống vận chuyển nước, dinh dưỡng và các chất điều hòa sinh trưởng bên trong cây cũng bị thay đổi. Đây là lý do khiến cây nhanh chóng kích hoạt hàng loạt cơ chế tự vệ nhằm tái lập trạng thái cân bằng.
Một trong những thay đổi quan trọng nhất là sự điều chỉnh của các hormone sinh trưởng.
Thông thường, hormone auxin được sản sinh nhiều ở đỉnh sinh trưởng của cành và có vai trò duy trì ưu thế ngọn, giúp hạn chế sự phát triển của các chồi bên. Khi phần đỉnh cành bị cắt bỏ, lượng auxin tại vị trí đó giảm mạnh.
Trong khi đó, cytokinin – loại hormone được tổng hợp chủ yếu từ bộ rễ – vẫn tiếp tục được vận chuyển lên phía trên. Khi không còn bị auxin ức chế, các mắt ngủ nằm dọc trên cành sẽ bắt đầu được kích hoạt và phát triển thành những chồi non mới.
Đây là phản ứng hoàn toàn bình thường của cây nhằm nhanh chóng tái tạo lại phần tán đã mất.
Nói cách khác, sau khi cắt cành, cây sẽ ưu tiên phục hồi bộ lá trước tiên. Điều này giúp cây nhanh chóng lấy lại diện tích quang hợp và khôi phục khả năng tạo năng lượng cho toàn bộ cơ thể.
Vấn đề chỉ xảy ra khi phản ứng phục hồi này diễn ra ngay trước thời điểm cây cần phân hóa mầm hoa. Lúc đó, toàn bộ nguồn dinh dưỡng và tín hiệu sinh lý sẽ bị chuyển hướng sang nuôi đọt non, làm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo mầm của cây.
Vì sao cắt cành gần thời điểm tạo mầm lại khiến cây bung đọt?
Để cây sầu riêng phân hóa mầm hoa thành công, điều kiện quan trọng nhất là cây phải bước vào trạng thái sinh trưởng ổn định. Sau khi phục hồi sau thu hoạch, cây cần hoàn thành các cơi đọt, bộ lá phải già đồng đều, hệ thống rễ hoạt động tốt và lượng dinh dưỡng trong thân, cành được tích lũy đầy đủ. Khi đó, cây mới dần chuyển từ giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng sang sinh trưởng sinh sản để bắt đầu hình thành mầm hoa.
Tuy nhiên, nếu cắt cành quá sát thời điểm tạo mầm, cây chưa kịp ổn định sau tổn thương thì toàn bộ cơ chế sinh lý sẽ thay đổi.
Ngay sau khi cắt cành, cây sẽ ưu tiên huy động năng lượng để làm lành vết cắt, tái tạo mô mới và khôi phục phần tán đã mất. Đồng thời, sự thay đổi cân bằng hormone sẽ kích thích các mắt ngủ phát triển thành chồi non. Đây là phản ứng tự nhiên nhằm giúp cây nhanh chóng lấy lại diện tích quang hợp.
Chính vì vậy, thay vì chuẩn bị cho quá trình phân hóa mầm hoa, cây lại tập trung toàn bộ nguồn lực để phát triển đọt mới.
Có thể hình dung cây sầu riêng giống như một người đang chuẩn bị bước vào một kỳ thi quan trọng. Nếu ngay trước ngày thi phải giải quyết một công việc lớn và tốn nhiều sức lực, toàn bộ sự tập trung sẽ bị phân tán. Cây cũng vậy, khi còn bận phục hồi sau cắt cành, nó sẽ chưa sẵn sàng chuyển sang giai đoạn tạo mầm hoa.
Bung đọt là “đối thủ” của quá trình tạo mầm
Trong sản xuất sầu riêng, nhiều nhà vườn thường nói rằng: “Có đọt thì khó có hoa.” Đây không chỉ là kinh nghiệm thực tế mà còn có cơ sở khoa học.
Mỗi đợt đọt non xuất hiện đều cần một lượng rất lớn nước, carbohydrate, đạm, kali, canxi và nhiều nguyên tố dinh dưỡng khác để phát triển. Vì vậy, cây sẽ ưu tiên phân bổ nguồn dinh dưỡng đến các bộ phận đang sinh trưởng mạnh nhất.
Trong khi đó, mầm hoa mới hình thành lại chưa có khả năng cạnh tranh dinh dưỡng với đọt non. Nếu cây liên tục phát sinh chồi lá, phần lớn dinh dưỡng sẽ được chuyển sang nuôi đọt, khiến mắt cua không nhận đủ năng lượng để phân hóa thành mầm hoa.
Không chỉ cạnh tranh về dinh dưỡng, đọt non còn tạo ra nhiều hormone sinh trưởng, tiếp tục duy trì trạng thái sinh trưởng dinh dưỡng của cây. Điều này làm tín hiệu chuyển sang sinh trưởng sinh sản bị suy giảm, khiến quá trình tạo mầm diễn ra chậm, không đồng đều hoặc bị gián đoạn hoàn toàn.
Đó là lý do vì sao nhiều vườn nhìn rất xanh tốt, lá non phát triển mạnh nhưng đến thời điểm xử lý hoa lại không đạt kết quả như mong muốn.
Cắt cành sớm giúp cây có thời gian “yên cây”
Ngược lại, nếu việc cắt cành được thực hiện sớm, cây sẽ có đủ thời gian để hoàn thành toàn bộ quá trình phục hồi trước khi bước vào giai đoạn tạo mầm.
Trong khoảng thời gian này, các vết cắt sẽ lành hoàn toàn, đợt đọt phản xạ sau cắt cành cũng kết thúc. Bộ lá mới dần chuyển sang giai đoạn bánh tẻ rồi già, khả năng quang hợp được khôi phục và cây bắt đầu tích lũy trở lại nguồn carbohydrate dự trữ.
Đồng thời, hệ thống hormone sinh trưởng trong cây cũng dần cân bằng trở lại. Xu hướng phát sinh đọt mới giảm rõ rệt, cây bước vào trạng thái ổn định mà nhà vườn thường gọi là “yên cây”.
Đây chính là thời điểm thích hợp nhất để cây tiếp nhận các tác động xử lý ra hoa. Khi không còn phải ưu tiên nuôi đọt, dinh dưỡng sẽ được tập trung vào mắt cua và cành mang trái, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa diễn ra đồng đều.
Những sai lầm nhà vườn thường gặp
Trong thực tế sản xuất, không ít nhà vườn vì bận thu hoạch hoặc muốn tranh thủ thời gian nên để đến sát thời điểm xử lý hoa mới tiến hành cắt tỉa cành.
Sau khi cắt, thấy cây bung đọt mạnh lại tiếp tục sử dụng các biện pháp hãm đọt hoặc xử lý hoa ngay khi cây chưa ổn định. Điều này khiến cây vừa phải phục hồi sau tổn thương, vừa chịu thêm các tác động kỹ thuật khác, làm phản ứng sinh lý càng trở nên phức tạp.
Ngoài ra, sau khi cắt cành nếu bón quá nhiều phân đạm hoặc gặp những cơn mưa lớn kéo dài, khả năng bung đọt sẽ càng mạnh hơn. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều vườn xử lý hoa không thành công dù đã thực hiện đúng quy trình ở các khâu khác.
Khuyến cáo kỹ thuật
Để hạn chế hiện tượng bung chồi lá trước giai đoạn tạo mầm, nhà vườn nên xây dựng kế hoạch cắt tỉa cành ngay từ sau thu hoạch.
Việc cắt cành cần được thực hiện đủ sớm để cây có thời gian phục hồi, ra hoàn chỉnh cơi đọt mới và già lá trước khi bước vào giai đoạn xử lý hoa. Đồng thời, chỉ nên loại bỏ những cành thật sự cần thiết, tránh cắt quá nhiều trong một lần.
Sau cắt cành, cần kết hợp chăm sóc bộ rễ, cân đối dinh dưỡng và quản lý nước hợp lý để cây phục hồi nhanh. Chỉ khi cây đã ổn định, bộ lá già hoàn toàn và không còn xu hướng phát sinh đọt mới thì mới nên tiến hành các biện pháp kích thích phân hóa mầm hoa.
Cắt cành là một kỹ thuật không thể thiếu trong canh tác sầu riêng, giúp tạo tán thông thoáng, nâng cao hiệu quả quang hợp và giảm áp lực sâu bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả của biện pháp này không chỉ phụ thuộc vào cách cắt mà còn phụ thuộc rất lớn vào thời điểm cắt.
Khi cắt cành quá gần giai đoạn tạo mầm, cây sẽ ưu tiên phục hồi tổn thương, kích hoạt các chồi ngủ phát triển và chuyển toàn bộ nguồn lực sang sinh trưởng dinh dưỡng. Hệ quả là đọt non bung mạnh, mầm hoa bị cạnh tranh dinh dưỡng, quá trình phân hóa mầm bị chậm hoặc thất bại.
Ngược lại, nếu cắt cành sớm để cây có đủ thời gian phục hồi và bước vào trạng thái “yên cây”, quá trình tạo mầm sẽ diễn ra thuận lợi hơn, tỷ lệ ra hoa đồng đều hơn và là tiền đề quan trọng cho một vụ sầu riêng đạt năng suất, chất lượng cao.
Hiểu đúng phản ứng sinh lý của cây sau khi cắt cành sẽ giúp nhà vườn lựa chọn thời điểm can thiệp hợp lý, hạn chế bung đọt ngoài ý muốn và nâng cao hiệu quả của toàn bộ quy trình xử lý ra hoa.
Xin cảm ơn quý bà con đã dành thời gian quan tâm và theo dõi bài viết của chúng tôi. Hy vọng rằng những thông tin trong bài sẽ cung cấp cho bà con những kiến thức hữu ích để áp dụng vào quá trình canh tác, mang lại hiệu quả cao. Để cập nhật thêm nhiều thông tin bổ ích khác, quý bà con vui lòng truy cập trang web Thiên Nông 689 của chúng tôi hàng ngày. Chúc bà con một mùa vụ bội thu!
Nhà vườn cần hỗ trợ kỹ thuật vui lòng liên hệ để được tư vấn quy trình phù hợp với tình trạng thực tế vườn.
THIÊN NÔNG 689 HỖ TRỢ KỸ THUẬT MIỄN PHÍ TRÊN TOÀN QUỐC
MỌI THẮC MẮC BÀ CON LIÊN HỆ
0785.888.689
YouTUBE: THIÊN NÔNG 689 http://www.youtube.com/@thiennong689-tuvankythuatc8
kythuatthiennong689@gmail.com
https://thiennong689.com.vn/
TIKTOK: https://www.tiktok.com/@ctycpxnkthiennong689…
