Nhiều vườn sầu riêng có biểu hiện khá giống nhau: cây sinh trưởng chậm, tán nhỏ, lá không xanh bền, đọt ra yếu, bộ rễ phát triển kém và khả năng phục hồi sau thu hoạch không như mong muốn. Điều đáng nói là tình trạng này vẫn xảy ra ngay cả khi nhà vườn đã đầu tư đầy đủ phân bón, tưới nước đúng thời điểm và chăm sóc theo đúng quy trình. Không ít trường hợp, bà con tăng lượng phân bón với hy vọng cây sẽ khỏe hơn, nhưng hiệu quả mang lại vẫn rất hạn chế.
Khi loại trừ các yếu tố như sâu bệnh hay mất cân đối dinh dưỡng, nguyên nhân cần được quan tâm chính là chất lượng đất. Bởi đất không chỉ là nơi giữ nước và cung cấp dinh dưỡng mà còn là môi trường quyết định sự phát triển của bộ rễ. Nếu đất bị nhiễm phèn, độ pH giảm thấp, rễ cây sẽ khó phát triển, khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến cây sầu riêng còi cọc, chậm lớn, sinh trưởng kém và làm giảm hiệu quả của quá trình chăm sóc.
Vậy đất nhiễm phèn ảnh hưởng đến cây sầu riêng như thế nào và cần cải tạo ra sao để cây phát triển khỏe mạnh? Hôm nay, mòi quý nhà vườn cùng Thiên Nông 689 tìm hiểu thêm về vấn đề này nhé.
Đất phèn ảnh hưởng đến cây sầu riêng như thế nào?
Sầu riêng là loại cây ăn trái có bộ rễ khá nhạy cảm với điều kiện đất, đặc biệt là độ pH. Cây sinh trưởng tốt nhất khi đất có pH dao động khoảng 5,5–6,5. Khi đất bị nhiễm phèn, độ pH giảm xuống dưới ngưỡng thích hợp (thường dưới 5), môi trường đất trở nên quá chua, làm thay đổi các phản ứng hóa học trong đất và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của bộ rễ.
Trong điều kiện này, các nguyên tố như nhôm (Al³⁺) và sắt (Fe²⁺, Fe³⁺) sẽ hòa tan nhiều hơn trong dung dịch đất. Nếu tồn tại ở nồng độ cao, các ion này có thể gây độc cho rễ, đặc biệt là phần đầu rễ non – nơi diễn ra quá trình sinh trưởng mạnh nhất. Đầu rễ có thể bị cháy, ngừng phát triển hoặc chết dần, làm giảm khả năng hình thành rễ tơ mới. Trong khi đó, rễ tơ lại là bộ phận đảm nhiệm phần lớn việc hấp thu nước và các chất dinh dưỡng nuôi cây.
Khi hệ rễ bị tổn thương, cây sẽ hấp thu dinh dưỡng kém hơn dù lượng phân bón được cung cấp vẫn đầy đủ. Không ít trường hợp nhà vườn tăng lượng phân với mong muốn cây nhanh phục hồi, nhưng cây vẫn ra đọt yếu, lá nhỏ, sinh trưởng chậm do bộ rễ không còn đủ khả năng hấp thu và vận chuyển dinh dưỡng lên thân, cành và lá.
Không chỉ gây hại trực tiếp cho bộ rễ, đất có pH thấp còn làm giảm khả năng hấp thu nhiều nguyên tố dinh dưỡng quan trọng. Lân dễ bị cố định bởi nhôm và sắt nên cây khó sử dụng, ảnh hưởng đến sự phát triển của bộ rễ và quá trình phân hóa mầm hoa. Canxi và magie cũng bị hạn chế hấp thu, khiến thành tế bào kém vững chắc, lá dễ suy yếu và khả năng chống chịu của cây giảm. Bên cạnh đó, sự mất cân đối của môi trường đất còn ảnh hưởng đến việc hấp thu các nguyên tố trung, vi lượng như molypden, bo và một số dưỡng chất khác, làm cây phát triển thiếu đồng đều.
Đất nhiễm phèn kéo dài cũng khiến hệ vi sinh vật có lợi trong đất suy giảm. Những vi sinh vật này có vai trò phân giải chất hữu cơ, chuyển hóa dinh dưỡng và hỗ trợ bộ rễ phát triển. Khi số lượng vi sinh vật có lợi giảm, đất dần bị chai cứng, khả năng giữ ẩm và giữ dinh dưỡng kém hơn, tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh trong đất phát triển mạnh.
Nếu không được cải tạo kịp thời, cây sầu riêng sẽ ngày càng suy yếu. Biểu hiện thường thấy là cây chậm lớn, tán nhỏ, lá xanh không bền, đọt ra ngắn, khả năng phục hồi sau thu hoạch giảm và dễ bị các bệnh hại vùng rễ như nấm Phytophthora tấn công. Về lâu dài, năng suất và chất lượng trái sẽ giảm, đồng thời tuổi thọ của vườn cây cũng bị ảnh hưởng đáng kể.
Dấu hiệu nhận biết cây bị ảnh hưởng do đất phèn
Nhà vườn có thể nhận thấy một số biểu hiện như:
- Cây sinh trưởng chậm, tán nhỏ.
- Đọt non ra yếu, lá nhỏ, màu xanh nhạt hoặc hơi vàng.
- Bộ rễ ít rễ tơ, đầu rễ bị thâm đen hoặc phát triển ngắn.
- Bón phân nhưng cây phản ứng chậm, hiệu quả không cao.
- Sau thu hoạch hoặc sau thời gian mưa nhiều, cây phục hồi rất chậm.
- Cây dễ bị nấm bệnh tấn công ở vùng rễ, đặc biệt là các bệnh do nấm trong đất.
Nếu tình trạng kéo dài nhiều năm, cây sẽ suy kiệt, năng suất giảm, chất lượng trái không ổn định và tuổi thọ vườn cây cũng bị ảnh hưởng.
Cây kém phát triển khi đất bị nhễm phèn
Vì sao đất ngày càng dễ bị nhiễm phèn?
Đất nhiễm phèn có thể hình thành do điều kiện tự nhiên hoặc chịu tác động từ quá trình canh tác. Trong đó, ở nhiều vùng trồng sầu riêng, đặc biệt là những khu vực có nền đất phèn tự nhiên, đây là đặc điểm vốn có của đất và rất khó thay đổi hoàn toàn nếu không được cải tạo thường xuyên.
Loại đất này thường chứa nhiều khoáng vật sunfua sắt (pyrit). Khi gặp điều kiện thích hợp như đào mương, hạ thấp mực nước hoặc để đất khô trong thời gian dài, các khoáng vật này bị oxy hóa và tạo thành axit, làm pH đất giảm mạnh. Môi trường đất trở nên chua, kéo theo sự hòa tan của các ion nhôm và sắt gây bất lợi cho sự phát triển của bộ rễ.
Bên cạnh yếu tố tự nhiên, quá trình canh tác cũng có thể làm tình trạng đất chua diễn ra nhanh hơn hoặc khiến đất phèn trở nên nghiêm trọng hơn. Chẳng hạn, việc sử dụng liên tục các loại phân bón có tính axit trong thời gian dài, mưa lớn kéo dài làm rửa trôi canxi và magie trong đất, hệ thống thoát nước không đảm bảo hoặc ít bổ sung phân hữu cơ đều có thể khiến pH đất giảm dần theo thời gian.
Vì vậy, ở những vùng có nguy cơ nhiễm phèn, bên cạnh việc cung cấp dinh dưỡng cho cây, nhà vườn cũng cần quan tâm đến việc theo dõi pH đất và thực hiện các biện pháp cải tạo định kỳ. Một nền đất khỏe sẽ giúp bộ rễ phát triển tốt, nâng cao hiệu quả hấp thu phân bón và tạo điều kiện để cây sầu riêng sinh trưởng ổn định.
Giải pháp cải tạo đất phèn
Đối với những vườn sầu riêng trồng trên nền đất nhiễm phèn, việc cải tạo đất cần được thực hiện lâu dài và kết hợp nhiều biện pháp khác nhau. Chỉ khi môi trường đất được cải thiện, bộ rễ mới có điều kiện phát triển khỏe mạnh, từ đó nâng cao khả năng hấp thu dinh dưỡng và giúp cây sinh trưởng ổn định.
Trước hết, nhà vườn nên kiểm tra độ pH của đất định kỳ để đánh giá mức độ chua và có hướng xử lý phù hợp. Đây là cơ sở quan trọng giúp lựa chọn đúng biện pháp cải tạo, tránh xử lý theo kinh nghiệm hoặc bón quá nhiều vật liệu cải tạo gây mất cân bằng dinh dưỡng.
Đối với những vườn có pH thấp, có thể sử dụng vôi hoặc các loại vật liệu cải tạo đất theo đúng liều lượng và thời điểm khuyến cáo. Việc bón vôi không chỉ giúp nâng dần độ pH mà còn góp phần giảm độc nhôm, hạn chế tác động bất lợi của sắt hòa tan, tạo môi trường thuận lợi để rễ non phát triển. Tuy nhiên, không nên bón vôi cùng lúc với phân hữu cơ hoặc phân hóa học vì có thể làm giảm hiệu quả sử dụng dinh dưỡng.
Song song đó, cần tăng cường bổ sung phân hữu cơ đã ủ hoai mục kết hợp với các chế phẩm vi sinh. Chất hữu cơ giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng độ tơi xốp, giữ ẩm và giữ dinh dưỡng tốt hơn, đồng thời tạo điều kiện cho hệ vi sinh vật có lợi phát triển. Khi hệ vi sinh trong đất được phục hồi, quá trình phân giải chất hữu cơ và chuyển hóa dinh dưỡng cũng diễn ra hiệu quả hơn, góp phần giúp bộ rễ phát triển khỏe mạnh.
Đối với những vùng có tầng phèn nông hoặc thường xuyên bị ngập úng, việc xây dựng hệ thống mương thoát nước hợp lý cũng rất quan trọng. Thoát nước tốt sẽ hạn chế hiện tượng phèn di chuyển lên vùng rễ, giảm nguy cơ rễ bị tổn thương và tạo môi trường thông thoáng để rễ hô hấp tốt hơn.
Sau khi môi trường đất được cải thiện, nhà vườn cần xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung đầy đủ các nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Đồng thời, nên tập trung phục hồi bộ rễ bằng các sản phẩm kích thích ra rễ và tăng cường hoạt động của hệ vi sinh vật trong đất. Khi bộ rễ khỏe, cây sẽ hấp thu phân bón hiệu quả hơn, phục hồi nhanh sau thu hoạch, ra đọt đồng đều và tạo nền tảng tốt cho quá trình phân hóa mầm hoa cũng như nuôi trái về sau.
Trong canh tác sầu riêng, bộ rễ chỉ có thể phát triển tốt khi được sống trong một môi trường đất phù hợp. Vì vậy, đối với những vùng có nguy cơ nhiễm phèn, việc theo dõi pH đất, cải tạo đất định kỳ và kết hợp bổ sung hữu cơ, vi sinh là những giải pháp không nên bỏ qua.
Đầu tư cho nền đất hôm nay chính là đầu tư cho sức khỏe của bộ rễ và năng suất của những vụ mùa sau. Khi đất khỏe, rễ khỏe, cây sẽ hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, sinh trưởng ổn định và mang lại hiệu quả canh tác lâu dài.
Xin cảm ơn quý bà con đã dành thời gian quan tâm và theo dõi bài viết của chúng tôi. Hy vọng rằng những thông tin trong bài sẽ cung cấp cho bà con những kiến thức hữu ích để áp dụng vào quá trình canh tác, mang lại hiệu quả cao. Để cập nhật thêm nhiều thông tin bổ ích khác, quý bà con vui lòng truy cập trang web Thiên Nông 689 của chúng tôi hàng ngày. Chúc bà con một mùa vụ bội thu!
Nhà vườn cần hỗ trợ kỹ thuật vui lòng liên hệ để được tư vấn quy trình phù hợp với tình trạng thực tế vườn.
THIÊN NÔNG 689 HỖ TRỢ KỸ THUẬT MIỄN PHÍ TRÊN TOÀN QUỐC
MỌI THẮC MẮC BÀ CON LIÊN HỆ
0785.888.689
YouTUBE: THIÊN NÔNG 689 http://www.youtube.com/@thiennong689-tuvankythuatc8
kythuatthiennong689@gmail.com
https://thiennong689.com.vn/
TIKTOK: https://www.tiktok.com/@ctycpxnkthiennong689…
