Cùng một tác nhân gây nứt thân xì mủ và thối rễ

Tác nhân gây bệnh là Phytophthora palmivora, một loài nấm giả thuộc nhóm Oomycetes. Đây cũng chính là đối tượng gây ra nhiều bệnh nguy hiểm khác trên cây sầu riêng như nứt thân xì mủ, thối rễ và lở cổ rễ. Vì cùng một nguồn bệnh nên những vườn đã từng xuất hiện xì mủ hoặc có tỷ lệ cây bị thối rễ cao thường cũng có nguy cơ phát sinh bệnh thối trái lớn hơn nếu điều kiện thời tiết thuận lợi.

Khác với nhiều loại nấm chỉ tồn tại trên bề mặt cây, Phytophthora palmivora có thể tồn tại khá lâu trong đất, trong xác bã thực vật hoặc trên những bộ phận đã bị bệnh. Khi gặp nước mưa, bào tử sẽ được giải phóng và phát tán nhờ nước chảy, nước bắn hoặc gió mang theo hơi ẩm. Đây là nguyên nhân khiến bệnh thường bùng phát rất nhanh sau những đợt mưa kéo dài.

Độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng để bệnh phát triển

Yếu tố quan trọng nhất quyết định sự phát sinh của bệnh chính là độ ẩm.

Khi trời mưa liên tục, nước đọng trên bề mặt trái trong thời gian dài sẽ tạo môi trường rất thuận lợi để bào tử nấm nảy mầm và xâm nhập vào mô vỏ. Những vườn có tán cây rậm rạp, ít thông thoáng hoặc thoát nước kém thường duy trì độ ẩm cao lâu hơn sau mưa nên bệnh cũng xuất hiện nhiều hơn.

Ngoài nước mưa, sương đêm dày, tưới phun lên tán vào chiều tối hoặc khoảng cách giữa các cây quá dày cũng góp phần làm tăng thời gian ẩm ướt trên bề mặt trái. Đây đều là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ phát sinh bệnh nếu không được quản lý tốt.

Biểu hiện bệnh khác nhau giữa Ri6 và Monthong

Mặc dù cùng do một tác nhân gây ra nhưng triệu chứng trên từng giống sầu riêng lại có sự khác biệt khá rõ.

Đối với giống Ri6, vết bệnh thường xuất hiện ở phần đáy trái nên nhiều nhà vườn quen gọi là nấm đít. Ban đầu chỉ là một vùng nhỏ có màu nâu sẫm hoặc hơi úng nước, sau đó lan dần lên phía trên. Khi bệnh phát triển mạnh, phần vỏ bị mềm nhũn, có thể nứt ra và làm trái hình thành tầng rời khiến trái rụng trước khi đạt độ già.

Trong khi đó, trên giống Monthong, bệnh thường bắt đầu ở phần hông trái nên được gọi là nấm hông hoặc nấm ướt. Một số địa phương còn gọi là nấm gió vì nhận thấy bệnh thường xuất hiện trước ở phía đón gió, sau đó lan dần sang các trái khác trong cùng chùm.

Vì sao nấm hông trên Monthong nguy hiểm hơn?

So với Ri6, bệnh trên Monthong thường khó phát hiện hơn rất nhiều.

Đặc điểm của giống Monthong là trái lớn, mọc thành từng chùm và thường áp sát nhau. Vết bệnh lại xuất hiện ở mặt hông hoặc vị trí hai trái tiếp xúc với nhau nên rất khó quan sát từ bên ngoài. Giai đoạn đầu, phần vỏ chỉ hơi đổi màu hoặc có cảm giác ẩm nhẹ nên nhiều nhà vườn dễ bỏ sót.

Đến khi trái bắt đầu mềm, úng hoặc có mùi lên men thì mô bên trong đã bị phá hủy nghiêm trọng. Lúc này bệnh không chỉ làm mất hoàn toàn giá trị thương phẩm của trái bị nhiễm mà còn trở thành nguồn lây cho các trái khỏe xung quanh.

Chính vì khó phát hiện ở giai đoạn sớm nên nhiều nhà vườn đánh giá nấm hông là một trong những bệnh gây thiệt hại lớn nhất trên giống Monthong, đặc biệt trong những năm mưa nhiều.

Không chỉ gây hại trên cây mà còn sau thu hoạch

Một đặc điểm rất nguy hiểm của Phytophthora palmivora là khả năng tiếp tục phát triển ngay cả sau khi trái đã được thu hoạch.

Những trái mới nhiễm bệnh thường chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng khi cắt xuống. Tuy nhiên trong quá trình vận chuyển hoặc bảo quản, độ ẩm bên trong thùng hàng vẫn tạo điều kiện cho nấm phát triển mạnh hơn. Khi đó, trái bệnh có thể lây nhiễm sang các trái khỏe thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dịch tiết từ vết bệnh.

Đây là lý do các doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu luôn kiểm tra rất kỹ bệnh thối trái trước khi đóng hàng. Chỉ cần một vài trái nhiễm bệnh trong lô hàng cũng có thể làm tăng nguy cơ hư hỏng hàng loạt trong quá trình vận chuyển, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và uy tín của nhà cung cấp.

Bệnh gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với những gì nhìn thấy

Nhiều nhà vườn chỉ đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh dựa trên số lượng trái bị thối và rụng. Tuy nhiên, thiệt hại mà Phytophthora palmivora gây ra không chỉ dừng lại ở những trái đã nhiễm bệnh mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cả vụ sản xuất.

Khi một trái bị bệnh phải cắt bỏ, toàn bộ lượng phân bón, nước tưới và công chăm sóc đã đầu tư trước đó gần như mất hoàn toàn. Nếu bệnh xuất hiện trên nhiều chùm trái hoặc kéo dài trong mùa mưa, tỷ lệ hao hụt sản lượng có thể tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Đối với những vườn sản xuất trái chất lượng cao hoặc phục vụ xuất khẩu, chỉ cần tỷ lệ thối trái tăng nhẹ cũng đủ làm giảm đáng kể giá trị thương phẩm của cả lô hàng.

Không những vậy, việc phải phun phòng nhiều lần khi bệnh đã bùng phát còn làm tăng chi phí thuốc bảo vệ thực vật, công lao động và thời gian chăm sóc, khiến hiệu quả kinh tế của vụ mùa giảm xuống.

Mưa và gió là con đường phát tán mầm bệnh nhanh nhất

Một trong những lý do khiến bệnh thối trái khó kiểm soát là khả năng phát tán rất nhanh trong điều kiện tự nhiên.

Khi trời mưa, các bào tử của Phytophthora palmivora dễ dàng theo những giọt nước bắn từ đất lên tán cây hoặc từ trái bệnh sang những trái khỏe nằm kế bên. Nếu gặp gió mạnh, nước mang theo mầm bệnh còn có thể phát tán xa hơn trong cùng một hàng cây hoặc sang các cây lân cận.

Ở những vườn có tán lá rậm, trái mọc thành từng chùm lớn và khoảng cách giữa các trái quá sát nhau, nước sau mưa thường đọng lại lâu hơn. Độ ẩm cao kéo dài tạo điều kiện để nấm tiếp tục phát triển và xâm nhiễm sang các trái khác. Đây cũng là nguyên nhân khiến bệnh thường bùng phát rất nhanh sau vài ngày mưa liên tục.

Chủ động phòng bệnh đúng thời điểm sẽ mang lại hiệu quả cao hơn

Đối với bệnh thối trái, nguyên tắc quan trọng nhất là phòng bệnh trước khi bệnh xuất hiện, thay vì chờ đến khi nhìn thấy triệu chứng mới tiến hành xử lý.

Theo kinh nghiệm sản xuất, giống Ri6 nên bắt đầu phòng bệnh khi trái khoảng 55 ngày sau đậu, còn giống Monthong nên thực hiện từ khoảng 65 ngày. Đây là thời điểm trái bắt đầu tăng nhanh về kích thước, lớp vỏ còn non và rất dễ bị mầm bệnh xâm nhập nếu gặp mưa kéo dài.

Việc phun phòng định kỳ trong giai đoạn này sẽ giúp tạo lớp bảo vệ trên bề mặt trái, giảm khả năng nấm xâm nhiễm và hạn chế nguy cơ bệnh phát triển khi điều kiện thời tiết trở nên bất lợi.

Kết hợp quản lý vườn để giảm áp lực nguồn bệnh

Bên cạnh việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, các biện pháp canh tác cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế bệnh.

Nhà vườn nên tạo cho vườn cây thông thoáng sẽ giúp bề mặt trái khô nhanh hơn sau mưa, từ đó giảm đáng kể thời gian nấm có thể nảy mầm và xâm nhập.

Hệ thống mương thoát nước cũng cần được duy trì thông suốt để hạn chế tình trạng đọng nước trong vườn. Đồng thời, những trái đã bị bệnh cần được thu gom và tiêu hủy ngay, không nên để dưới gốc hoặc trên liếp vì đây là nguồn lưu tồn mầm bệnh cho những đợt mưa tiếp theo.

Ngoài ra, việc chăm sóc cân đối dinh dưỡng, giúp cây phát triển khỏe mạnh cũng góp phần nâng cao khả năng chống chịu trước sự tấn công của nấm bệnh.

Lưu ý khi lựa chọn thuốc ở giai đoạn trái lớn

Khi trái đã bước vào giai đoạn phát triển mạnh, việc lựa chọn thuốc phòng bệnh không chỉ hướng đến hiệu quả kiểm soát nấm mà còn phải đảm bảo giữ được mẫu mã của trái.

Nhà vườn nên ưu tiên các sản phẩm có tính an toàn cao, ít gây nóng, không làm nám vỏ và không ảnh hưởng đến lớp phấn tự nhiên trên bề mặt trái. Đây là yếu tố rất quan trọng đối với trái thương phẩm, đặc biệt là những lô hàng hướng đến thị trường xuất khẩu hoặc phân khúc chất lượng cao.

Ở giai đoạn cận thu hoạch, cần hạn chế sử dụng các dạng thuốc bột hoặc các sản phẩm có khả năng bám màu lâu trên vỏ trái. Những vết bám trắng hoặc đốm thuốc tuy không ảnh hưởng đến chất lượng cơm nhưng lại làm giảm tính thẩm mỹ, khiến thương lái đánh giá thấp giá trị của trái và gây khó khăn trong quá trình phân loại.

Chủ động phòng ngừa là giải pháp bền vững nhất

Thối trái do Phytophthora palmivora là bệnh rất khó kiểm soát khi đã phát triển mạnh. Vì vậy, thay vì chờ đến khi trái xuất hiện vết bệnh mới xử lý, nhà vườn cần xây dựng kế hoạch phòng ngừa ngay từ đầu giai đoạn nuôi trái.

Theo dõi sát diễn biến thời tiết, chủ động phun phòng trước các đợt mưa lớn, duy trì tán cây thông thoáng, tiêu thoát nước tốt và lựa chọn thuốc phù hợp theo từng giai đoạn phát triển của trái sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ phát sinh bệnh.

Một chương trình quản lý bệnh hiệu quả không chỉ giúp hạn chế tỷ lệ trái bị thối và rụng mà còn góp phần bảo vệ mẫu mã, chất lượng thương phẩm cũng như nâng cao giá trị kinh tế của cả vụ sầu riêng. Trong điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến thất thường, phòng bệnh chủ động vẫn luôn là giải pháp an toàn, hiệu quả và tiết kiệm nhất đối với bệnh thối trái do Phytophthora palmivora.

Cảm ơn quý nhà vườn đã dành thời gian theo dõi bài viết, thực tế mỗi vườn sẽ có bước xử lý khác nhau. Nhà vườn cần hỗ trợ kỹ thuật vui lòng liên hệ để được tư vấn quy trình phù hợp với tình trạng thực tế vườn.
THIÊN NÔNG 689 HỖ TRỢ KỸ THUẬT MIỄN PHÍ TRÊN TOÀN QUỐC
MỌI THẮC MẮC BÀ CON LIÊN HỆ
☎️ 0785.888.689
🅾️ YouTUBE: THIÊN NÔNG 689 http://www.youtube.com/@thiennong689-tuvankythuatc8
📮 kythuatthiennong689@gmail.com
🌐 https://thiennong689.com.vn/
TIKTOK: https://www.tiktok.com/@ctycpxnkthiennong689…