Khi đi qua nhiều vùng trồng sầu riêng, không khó để bắt gặp hình ảnh phần gốc cây được quét một lớp vôi trắng nổi bật. Với người ngoài ngành, đó có thể chỉ là thói quen hoặc cách làm “cho đẹp vườn”. Nhưng với những nhà vườn giàu kinh nghiệm, đây là một biện pháp kỹ thuật quan trọng, góp phần bảo vệ cây khỏi nhiều tác nhân gây hại, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam.

Sầu riêng là cây có giá trị kinh tế cao, nhưng cũng rất nhạy cảm với các vấn đề về nấm bệnh vùng cổ rễ, thân gốc và sự thay đổi môi trường. Chỉ cần một tổn thương nhỏ ở phần gốc cũng có thể tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập, dẫn đến xì mủ, thối gốc, suy cây, thậm chí chết cây.

Vậy lớp vôi trắng đó thực sự có vai trò gì? Vì sao nhiều nhà vườn áp dụng đều đặn trước mùa mưa hoặc sau thu hoạch? Và quét như thế nào mới đúng kỹ thuật?

Hôm nay, mời quý nhà vườn cùng Thiên Nông 689 tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này nhé.

CỔ RỄ 

Trước khi bàn đến việc vì sao cần quét vôi gốc sầu riêng, chúng ta cần hiểu rõ vai trò đặc biệt quan trọng của khu vực cổ rễ đối với sức khỏe toàn cây.

Cổ rễ là vùng chuyển tiếp giữa thân và hệ rễ, thường nằm sát mặt đất hoặc hơi chìm dưới lớp đất mặt. Đây không chỉ là điểm nối cơ học giữ vững cây, mà còn là nơi tập trung các mô dẫn truyền quan trọng như mạch gỗ và mạch libe. Thông qua hệ thống này, nước và khoáng chất được vận chuyển từ rễ lên nuôi thân, lá và trái; đồng thời các sản phẩm quang hợp từ lá cũng được vận chuyển ngược xuống nuôi rễ. Có thể nói, cổ rễ là “trạm trung chuyển” dinh dưỡng của toàn bộ cây sầu riêng.

Ở cây sầu riêng, vùng cổ rễ đặc biệt nhạy cảm do nhiều yếu tố:

• Thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với đất ẩm và vi sinh vật trong đất.

• Dễ bị tích nước hoặc ẩm kéo dài trong mùa mưa nếu thoát nước kém.

• Là vị trí đầu tiên mà các loại nấm bệnh tồn lưu trong đất có thể tấn công.

• Lớp vỏ thân tại đây tương đối mỏng, mềm và dễ tổn thương khi va chạm cơ giới hoặc do thay đổi thời tiết.

Chính vì những đặc điểm này, nhiều bệnh nguy hiểm như xì mủ (Phytophthora spp.), thối gốc, thối rễ… thường khởi phát từ vùng cổ rễ trước khi lan rộng lên thân hoặc xuống hệ rễ. Khi mầm bệnh đã xâm nhập sâu vào mô dẫn, làm tổn thương mạch vận chuyển, cây sẽ suy yếu nhanh chóng. Ở giai đoạn nặng, việc điều trị rất khó khăn, chi phí cao và khả năng phục hồi của cây cũng hạn chế.

Do đó, bảo vệ tốt vùng cổ rễ ngay từ đầu chính là bảo vệ “điểm sống còn” của cây sầu riêng.

QUÉT VÔI GIÚP SÁT KHUẨN VÙNG CỔ RỄ

Vôi nông nghiệp (CaO hoặc Ca(OH)₂) có tính kiềm mạnh. Khi được pha loãng và quét lên thân gốc, vôi tạo môi trường pH cao trên bề mặt vỏ cây.

Điều này mang lại tác dụng:

• Ức chế sự phát triển của nấm và vi khuẩn gây hại

• Hạn chế bào tử nấm bám và nảy mầm

• Làm giảm mật độ mầm bệnh tồn lưu trên bề mặt thân

Đặc biệt trong mùa mưa, độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm Phytophthora phát triển mạnh. Khi cổ rễ thường xuyên ẩm ướt, nguy cơ xâm nhiễm tăng cao. Lớp vôi giúp giảm đáng kể áp lực mầm bệnh ngay từ bên ngoài.

Có thể nói, quét vôi là một biện pháp phòng bệnh chủ động – đơn giản nhưng hiệu quả nếu thực hiện đúng thời điểm.

HẠN CHẾ RÊU MỐC VÀ CÔN TRÙNG TRÚ ẨN

Ở những vườn sầu riêng lâu năm, đặc biệt là vườn có tán dày, ẩm độ cao và ánh sáng xuyên xuống gốc hạn chế, hiện tượng rêu xanh, địa y hoặc mốc bám quanh thân gốc khá phổ biến. Đây là dấu hiệu cho thấy môi trường quanh cổ rễ đang ẩm và thiếu thông thoáng.

Rêu mốc bản thân không phải là tác nhân gây bệnh chính, nhưng lại tạo ra nhiều điều kiện bất lợi cho cây. Thứ nhất, lớp rêu giữ ẩm lâu trên bề mặt vỏ thân, làm vùng cổ rễ luôn trong trạng thái ẩm ướt kéo dài. Thứ hai, môi trường ẩm này rất thuận lợi cho bào tử nấm bệnh nảy mầm và xâm nhập khi có vết thương nhỏ. Thứ ba, lớp rêu dày còn là nơi trú ẩn của các loại côn trùng nhỏ như kiến, bọ cánh cứng, sâu đục thân non… từ đó làm tăng nguy cơ gây hại gián tiếp.

Khi quét vôi, tính kiềm của vôi sẽ làm bong tróc và ức chế sự phát triển của rêu mốc hiện có. Sau khi lớp vôi khô lại, bề mặt thân trở nên khô ráo và kém thuận lợi cho rêu tái bám trong thời gian dài. Đồng thời, môi trường kiềm và khô cũng khiến nhiều loại côn trùng ít có xu hướng trú ngụ quanh gốc hơn.

Giữ cho thân gốc luôn sạch, thông thoáng và khô ráo là một nguyên tắc quan trọng trong quản lý sức khỏe vườn sầu riêng. Khi vùng cổ rễ được duy trì trong điều kiện ổn định, áp lực nấm bệnh sẽ giảm đáng kể, góp phần giúp cây sinh trưởng ổn định qua nhiều mùa vụ.

 ÁNH NẮNG – GIẢM NÓNG THÂN TRONG MÙA KHÔ

Ngoài tác dụng sát khuẩn, lớp vôi trắng còn mang ý nghĩa bảo vệ thân cây về mặt vật lý. Đây là một trong những lợi ích quan trọng nhưng thường ít được phân tích kỹ.

Màu trắng có khả năng phản xạ ánh sáng và nhiệt lượng rất tốt. Khi bước vào cao điểm mùa khô, đặc biệt những ngày nắng gắt kéo dài, ánh nắng chiếu trực tiếp vào phần thân gốc có thể làm nhiệt độ vỏ cây tăng cao đáng kể. Với những cây còn nhỏ, tán chưa khép kín hoặc cây trồng ở khu vực trống trải, hiện tượng này càng rõ rệt.

Khi nhiệt độ bề mặt vỏ thân tăng cao vào ban ngày, sau đó giảm nhanh vào ban đêm, sự chênh lệch nhiệt độ lớn sẽ làm các mô vỏ giãn nở – co lại liên tục. Quá trình này kéo dài có thể gây:

• Nứt vỏ thân

• Cháy mô vỏ phía ngoài

• Tổn thương lớp cambium (lớp mô sinh trưởng nằm ngay dưới vỏ, quyết định sự phát triển đường kính thân)

Đáng lo ngại hơn, những vết nứt nhỏ ban đầu có thể không biểu hiện rõ, nhưng lại trở thành “cửa ngõ” để nấm bệnh và vi khuẩn xâm nhập khi gặp điều kiện ẩm độ thuận lợi.

Việc quét vôi tạo ra một lớp phủ màu trắng giúp phản xạ bớt lượng nhiệt hấp thu vào thân cây. Nhờ đó:

• Giảm tích nhiệt quá mức trên bề mặt vỏ

• Hạn chế hiện tượng sốc nhiệt ngày – đêm

• Giảm nguy cơ nứt thân trong những đợt nắng gắt kéo dài

Chính vì vậy, nhiều nhà vườn chủ động quét vôi trước cao điểm mùa khô như một biện pháp bảo vệ thân cây từ sớm, thay vì đợi khi đã xuất hiện tổn thương mới xử lý.

ỔN ĐỊNH MÔI TRƯỜNG QUANH CỔ RỄ

Vôi có tính kiềm, nên khi quét lên thân gốc sẽ giúp trung hòa phần nào môi trường axit nhẹ tồn tại trên bề mặt vỏ cây. Trong điều kiện mưa kéo dài, nước mưa có thể làm bề mặt thân ẩm liên tục và pH giảm nhẹ. Môi trường ẩm và hơi axit chính là điều kiện thuận lợi để nhiều loại nấm bệnh phát triển, đặc biệt là các tác nhân gây xì mủ và thối gốc.

Lớp vôi sau khi khô sẽ tạo ra một lớp đệm pH mang tính kiềm nhẹ trên bề mặt cổ rễ. Điều này giúp hạn chế sự dao động pH đột ngột, giảm điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh nảy sinh và phát triển mạnh. Đồng thời, môi trường ổn định hơn cũng góp phần hỗ trợ hệ vi sinh vật có lợi hoạt động cân bằng quanh vùng thân gốc.

Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng việc quét vôi chỉ tác động trên bề mặt vỏ thân. Biện pháp này không thể thay thế cho các giải pháp cải tạo đất như nâng pH đất, bổ sung hữu cơ, cải thiện thoát nước hay cân bằng hệ vi sinh trong tầng rễ. Muốn kiểm soát bệnh gốc hiệu quả, cần kết hợp đồng bộ cả quản lý bề mặt thân và môi trường đất bên dưới.

NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG

Quét vôi là biện pháp hỗ trợ phòng bệnh ở bề mặt thân gốc, không phải giải pháp duy nhất. Muốn kiểm soát bệnh gốc hiệu quả, nhà vườn cần quản lý đồng bộ từ môi trường đất đến kỹ thuật chăm sóc.

Trước hết, vườn phải có hệ thống thoát nước tốt, đảm bảo sau mưa nước rút nhanh, không để ứ đọng quanh cổ rễ. Sầu riêng rất nhạy cảm với úng nước; khi đất thiếu oxy, rễ suy yếu và nấm bệnh dễ tấn công.

Cổ rễ cần được giữ thông thoáng, không vun đất lấp cao lên thân. Đồng thời, nên bổ sung hữu cơ hoai mục định kỳ để cải thiện độ tơi xốp, giúp đất thông thoáng và bộ rễ phát triển khỏe. Việc bổ sung vi sinh vật có lợi cũng giúp cạnh tranh, ức chế mầm bệnh trong đất.

Trong quá trình làm cỏ, bón phân, cần hạn chế gây trầy xước thân gốc vì vết thương cơ giới là cửa ngõ để nấm xâm nhập.

Nếu gốc cây luôn ẩm ướt, đất bí chặt, thiếu thông thoáng thì dù có quét vôi định kỳ, nguy cơ bệnh xì mủ và thối gốc vẫn cao. Phòng bệnh vùng gốc hiệu quả phải là sự kết hợp giữa môi trường đất tốt, quản lý nước hợp lý và chăm sóc đúng kỹ thuật.

Giữa những thay đổi thất thường của thời tiết và áp lực bệnh hại ngày càng gia tăng, việc chủ động bảo vệ vùng cổ rễ chính là cách người làm vườn giữ thế chủ động cho cả vụ mùa. Lớp vôi trắng quanh gốc không chỉ là một thao tác kỹ thuật, mà là lớp “áo giáp” bảo vệ sự sống của cây. Đầu tư cho gốc hôm nay là bảo vệ năng suất ngày mai, là giữ gìn giá trị bền vững cho cả vườn sầu riêng nhiều năm về sau.

Thiên Nông 689 xin chân thành cảm ơn quý bà con đã luôn tin tưởng và đồng hành trong suốt thời gian qua.
Mỗi vườn cây có điều kiện đất đai, thời tiết và cách chăm sóc khác nhau, vì vậy để đạt hiệu quả cao nhất, bà con nên liên hệ trực tiếp với đội ngũ kỹ thuật Thiên Nông 689 để được hướng dẫn cụ thể, đúng với tình trạng vườn của mình.

THIÊN NÔNG 689 – HỖ TRỢ KỸ THUẬT MIỄN PHÍ TOÀN QUỐC

Mọi thắc mắc, bà con vui lòng liên hệ:

 0785.888.689
 YouTube: THIÊN NÔNG 689
 Email: kythuatthiennong689@gmail.com
 Tiktok: @ctycpxnkthiennong689

THIÊN NÔNG 689 TẬN TÂM – CHẤT LƯỢNG