Một số vườn sau khi hoàn thành các bước xử lý nhưng mầm bông xuất hiện thưa, phát triển chậm, kích thước nhỏ, mầm bị nghẹn hoặc không thể phát triển thành chùm hoa hoàn chỉnh. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố, từ thời tiết, chế độ nước, tình trạng sinh trưởng của cây cho đến cách quản lý và chăm sóc tán trước khi bước vào giai đoạn tạo mầm.

Dưới đây là những nguyên nhân nhà vườn cần lưu ý để hạn chế tình trạng nghẹn mầm bông, mầm bông yếu và phát triển không đồng đều.

1. MƯA NHIỀU, ĐỘ ẨM ĐẤT CAO

Mưa nhiều là một trong những yếu tố gây khó khăn cho quá trình xử lý ra hoa sầu riêng, đặc biệt trong giai đoạn cần kiểm soát sinh trưởng dinh dưỡng và tạo điều kiện phân hóa mầm hoa.

Khi lượng mưa kéo dài, độ ẩm đất tăng cao, cây được cung cấp nước liên tục và có thể duy trì trạng thái sinh trưởng dinh dưỡng. Nếu gặp điều kiện thuận lợi, cây dễ phát triển đọt mới, làm ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi từ sinh trưởng dinh dưỡng sang sinh trưởng sinh thực.

Bên cạnh đó, những cơn mưa xuất hiện trong thời gian cây đang phân hóa mầm hoặc mầm hoa mới hình thành có thể làm thay đổi điều kiện sinh lý của cây, khiến quá trình phát triển mầm bị chậm lại hoặc không đồng đều.

Đối với những vườn có nền đất thoát nước kém, mưa kéo dài còn làm tăng nguy cơ úng vùng rễ, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể của cây.

Nhà vườn cần theo dõi dự báo thời tiết trước khi bước vào giai đoạn tạo mầm, chủ động hệ thống thoát nước và kiểm soát độ ẩm đất phù hợp. Không nên tiến hành xử lý theo lịch cố định khi điều kiện thời tiết chưa thuận lợi.

2. CÂY VẪN CÒN ĐI ĐỌT TRONG GIAI ĐOẠN TẠO MẦM

Đây là nguyên nhân thường gặp khiến quá trình xử lý ra hoa không đạt hiệu quả như mong muốn.

Khi cây vẫn còn phát triển đọt non, hoạt động sinh trưởng dinh dưỡng đang diễn ra mạnh. Cây tiếp tục phân bổ nguồn dinh dưỡng và năng lượng cho quá trình hình thành, phát triển lá mới. Điều này có thể gây cạnh tranh nguồn lực với quá trình phân hóa và phát triển mầm hoa.

Đặc biệt, nếu một số cành đã đứng đọt nhưng những cành khác vẫn tiếp tục ra đọt, trạng thái sinh trưởng trên toàn bộ tán cây sẽ không đồng đều. Hệ quả là khả năng hình thành và phát triển mầm hoa giữa các vị trí trên cây cũng có thể khác nhau.

Trong trường hợp mầm hoa đã xuất hiện nhưng gặp điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng đọt, một số vị trí có thể tiếp tục phát triển sinh trưởng dinh dưỡng thay vì duy trì quá trình phát triển mầm hoa.

Trước khi tạo mầm, cần đảm bảo cơi đọt đã phát triển hoàn chỉnh, lá đạt độ già cần thiết và đọt đã đứng tương đối đồng đều. Trong quá trình xử lý, cần thường xuyên kiểm tra những cành có xu hướng đi đọt để có biện pháp quản lý phù hợp.

3. BỘ LÁ CHƯA GIÀ HOÀN TOÀN

Bộ lá là nguồn cung cấp sản phẩm quang hợp quan trọng, góp phần duy trì hoạt động sinh trưởng và tích lũy nguồn dự trữ cho cây sầu riêng.

Khi lá chưa già hoàn toàn, phiến lá vẫn đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện chức năng sinh lý. Nếu tiến hành tạo mầm khi cơi lá còn non hoặc phát triển không đồng đều, cây có thể chưa đạt trạng thái sinh trưởng phù hợp để bước vào giai đoạn xử lý ra hoa.

Ngoài ra, những cơi lá có độ tuổi khác nhau trên cùng một cây thường có trạng thái sinh lý khác nhau. Điều này khiến khả năng đáp ứng với các biện pháp xử lý cũng không đồng nhất, từ đó ảnh hưởng đến mật độ và chất lượng mầm hoa.

Một số nhà vườn thường quan sát thấy lá đã chuyển sang màu xanh nhưng chưa chú ý đến độ dày, độ cứng và mức độ hoàn thiện của phiến lá. Màu sắc bên ngoài chưa đủ để khẳng định bộ lá đã già hoàn toàn.

Cần chủ động quản lý cơi đọt từ trước, giúp cây ra đọt tập trung và phát triển đồng đều. Chỉ nên bước vào giai đoạn tạo mầm khi bộ lá đã trưởng thành, phiến lá dày, cứng cáp và đọt đã ổn định.

4. MỰC NƯỚC MƯƠNG QUÁ CAO

Đối với những vườn sầu riêng trồng ở khu vực miền Tây, mực nước mương là yếu tố cần được quan tâm trong suốt quá trình xử lý ra hoa.

Khi mực nước mương duy trì ở mức cao, đặc biệt đối với những vườn có liếp thấp hoặc hệ thống thoát nước chưa tốt, độ ẩm trong đất có thể luôn ở mức cao. Điều này khiến việc kiểm soát nước trong vùng rễ gặp khó khăn, nhất là khi cần tạo điều kiện khô hạn phù hợp để hỗ trợ quá trình phân hóa mầm hoa.

Nếu đất liên tục ẩm, cây có thể duy trì hoạt động sinh trưởng dinh dưỡng, đồng thời làm giảm hiệu quả của các biện pháp kiểm soát nước tưới và tạo điều kiện xử lý ra hoa.

Ngoài ra, mực nước quá cao còn có thể làm tăng nguy cơ ngập vùng rễ, thiếu oxy trong đất và ảnh hưởng đến hoạt động của bộ rễ. Khi bộ rễ hoạt động kém, khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng cũng bị ảnh hưởng, khiến cây khó duy trì trạng thái sinh trưởng ổn định.

Nhà vườn cần chủ động điều chỉnh mực nước mương phù hợp với điều kiện liếp, địa hình và độ sâu bộ rễ. Kết hợp kiểm tra độ ẩm đất thực tế, tránh để nước mương quá cao gây ẩm kéo dài vùng rễ. Không nên hạ nước đột ngột khiến cây bị sốc hoặc thiếu nước quá mức.

5. VƯỜN RẬM RẠP, TÁN CÂY QUÁ DÀY

Tình trạng vườn rậm rạp, cành nhánh phát triển chồng chéo cũng là yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình chuẩn bị và xử lý ra hoa.

Khi tán cây quá dày, ánh sáng khó phân bố đồng đều đến các cành bên trong. Những vị trí bị che khuất thường có điều kiện quang hợp kém hơn, cành dễ phát triển yếu, thiếu cân đối và khả năng mang mầm hoa có thể không đồng đều.

Bên cạnh đó, tán cây quá rậm còn làm giảm sự thông thoáng bên trong vườn, khiến độ ẩm lưu giữ lâu hơn sau mưa hoặc sau khi tưới. Đây là điều kiện bất lợi cho việc quản lý ẩm độ và chăm sóc vườn trong giai đoạn xử lý ra hoa.

Khi cành nhánh phân bố không hợp lý, những cành phát triển quá mạnh có thể cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng với các cành bên trong. Vì vậy, không phải cứ cây có nhiều cành, nhiều lá là sẽ có khả năng ra hoa tốt.

Cần quản lý tán cây hợp lý, loại bỏ những cành khô, cành sâu bệnh, cành mọc bên trong tán, cành đan chéo hoặc phát triển không cần thiết. Duy trì bộ tán thông thoáng, phân bố ánh sáng tương đối đồng đều để tạo điều kiện cho các cành mang hoa phát triển tốt.

6. KHÔNG CẮT TỈA, VỆ SINH TÁN TRƯỚC KHI BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN TẠO MẦM

Đây là công đoạn thường bị bỏ qua ở một số vườn khi nhà vườn tập trung chủ yếu vào phân bón và thuốc xử lý tạo mầm.

Trước khi bước vào giai đoạn tạo mầm, nếu không tiến hành kiểm tra và cắt tỉa hợp lý, trong tán cây có thể tồn tại nhiều cành khô, cành sâu bệnh, cành mọc vượt, cành đan chéo và những vị trí phân bố lá quá dày.

Những cành không cần thiết có thể làm tăng mức độ che khuất ánh sáng, khiến tán cây thiếu thông thoáng và phân bố dinh dưỡng không hợp lý. Đặc biệt, các cành yếu, cành sâu bệnh hoặc cành phát triển kém thường không phải là những vị trí thuận lợi để tập trung nuôi mầm hoa khỏe.

Việc không chuẩn bị tán từ trước còn khiến nhà vườn khó đánh giá chính xác tình trạng sinh trưởng của cây, khó kiểm tra các vị trí mang mầm và quản lý sâu bệnh trong quá trình xử lý.

Trước khi bước vào giai đoạn tạo mầm, cần kiểm tra tổng thể tán cây và thực hiện cắt tỉa phù hợp. Ưu tiên loại bỏ cành khô, cành sâu bệnh, cành mọc vượt, cành đan chéo và những cành không có giá trị khai thác. Việc cắt tỉa nên được thực hiện có kế hoạch, tránh cắt quá mạnh hoặc gây tổn thương lớn cho cây ngay sát thời điểm xử lý ra hoa.

Quá trình tạo mầm và phát triển mầm hoa sầu riêng chịu ảnh hưởng đồng thời từ điều kiện thời tiết, độ ẩm đất, trạng thái sinh trưởng của cây và cách quản lý vườn.

Những nguyên nhân như mưa nhiều, cây còn đi đọt, lá chưa già, mực nước mương cao, tán vườn rậm rạp và không cắt tỉa trước khi tạo mầm đều có thể làm giảm mức độ thuận lợi cho quá trình phân hóa, phát triển mầm hoa, dẫn đến tình trạng mầm thưa, mầm yếu hoặc phát triển không đồng đều.

Vì vậy, để có một đợt ra hoa thuận lợi, nhà vườn cần chuẩn bị tốt ngay từ trước giai đoạn tạo mầm: ổn định cơi đọt, làm già bộ lá, quản lý nước, cải thiện độ thông thoáng của tán và duy trì sức khỏe cây.

Thiên Nông 689 khuyến khích nhà vườn quan sát tình trạng thực tế của vườn, chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết trước khi xử lý ra hoa, thay vì chỉ phụ thuộc vào số lần phun hoặc lịch xử lý cố định.