Một cây sầu riêng có nhiều cành chưa chắc đã là một cây có bộ tán khỏe. Khi cành mọc quá dày, cành đan xen, cành yếu hoặc mọc sai vị trí nhưng không được loại bỏ, cây sẽ ngày càng khó duy trì một bộ tán cân đối. Bên ngoài nhìn cây vẫn xanh tốt, nhưng bên trong tán có thể bắt đầu xuất hiện những cành yếu, thiếu ánh sáng, lâu ngày suy kiệt rồi khô nhánh.

Đặc biệt, khi bước vào giai đoạn mang trái, bộ tán quá nặng còn dễ làm cành bị kéo xuống, gập tàn, thậm chí gãy cành khi gặp mưa lớn hoặc gió mạnh. Tán càng rậm, độ thông thoáng càng kém, việc kiểm tra và quản lý sâu bệnh cũng trở nên khó khăn hơn.

Đó là lý do cắt tỉa cành không chỉ để tạo dáng cho cây, mà còn là cách chủ động sắp xếp lại bộ tán, loại bỏ những cành không còn phù hợp và tạo điều kiện để cây tập trung nuôi những cành khỏe, có giá trị.

CÀNH MỌC DÀY, CÂY DỄ BỊ GẬP TÁN

Sầu riêng là loại cây có khả năng phát triển tán rất mạnh. Nếu không được định hướng từ sớm, nhiều cành có thể mọc chen chúc, giao nhau hoặc phát triển theo hướng không thuận lợi.

Khi số lượng cành trong tán quá nhiều, trọng lượng của cành, lá và trái sẽ tạo áp lực lớn lên hệ thống cành bên dưới. Những cành mọc yếu, cành vươn dài hoặc cành có góc phân cành không phù hợp có thể bị kéo xuống khi mang trái.

Đặc biệt khi gặp mưa lớn hoặc gió mạnh, tán cây nặng và rậm sẽ tạo thêm lực tác động lên cành. Nếu bộ khung cành không được chọn lọc và duy trì từ trước, cây có thể xuất hiện tình trạng gập tàn, cành chạm đất hoặc cành bị tổn thương cơ học.

Không chỉ ảnh hưởng đến hình dáng cây, gập tán còn làm thay đổi khả năng phân bố ánh sáng bên trong tán. Những vị trí bị che khuất lâu ngày thường khó duy trì bộ lá khỏe, từ đó ảnh hưởng đến khả năng nuôi cành và nuôi trái về sau.

 CÀNH YẾU, CÀNH KHUẤT SÁNG CÓ THỂ DẦN SUY YẾU VÀ CHẾT NHÁNH

Một trong những nguyên nhân khiến cây sầu riêng xuất hiện nhiều nhánh khô hoặc chết nhánh là bộ tán quá rậm nhưng không được chọn lọc.

Khi nhiều cành và lá chồng lên nhau, những nhánh nằm sâu bên trong tán thường nhận được ít ánh sáng hơn. Khả năng quang hợp của bộ lá tại những vị trí này cũng bị hạn chế.

Nếu tình trạng thiếu ánh sáng kéo dài, những cành nhỏ, cành yếu hoặc cành nằm ở vị trí không thuận lợi có thể dần suy giảm sức sinh trưởng. Khi cây không còn duy trì được bộ lá khỏe trên những nhánh này, hiện tượng khô cành, chết nhánh có thể xuất hiện.

Ngoài ra, những cành nằm sâu trong tán thường có độ thông thoáng kém. Sau mưa hoặc tưới nước, lá và cành lâu khô hơn so với khu vực ngoài tán. Đây là điều kiện khiến môi trường trong tán trở nên thuận lợi hơn cho một số loại nấm bệnh phát triển.

Vì vậy, cắt tỉa không chỉ là loại bỏ cành cho cây đẹp hơn, mà còn là cách chủ động loại bỏ những phần cành kém hiệu quả trước khi chúng tiếp tục tiêu hao nguồn lực của cây.

KHÔNG CẮT TỈA, CÂY PHẢI PHÂN BỔ DINH DƯỠNG CHO QUÁ NHIỀU CÀNH

Bộ rễ hấp thu nước và dinh dưỡng, sau đó cây phải phân bổ những nguồn lực này đến toàn bộ hệ thống cành, lá và trái.

Khi trên cây tồn tại quá nhiều cành, đặc biệt là những cành yếu, cành mọc sai hướng hoặc cành nằm sâu trong tán, cây vẫn phải duy trì một phần nguồn lực để nuôi những bộ phận này.

Trong khi đó, những cành khỏe và có vị trí thuận lợi lại cần được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng để phát triển cành lá, hình thành bộ lá khỏe và phục vụ quá trình mang trái.

Nếu không chọn lọc cành, cây dễ rơi vào tình trạng phát triển dàn trải thay vì tập trung. Đây là một trong những lý do những cây có bộ tán quá rậm đôi khi nhìn rất nhiều cành lá nhưng sức phát triển của từng cành lại không đồng đều.

Cắt tỉa đúng lúc giúp giảm bớt những cành không cần thiết, từ đó tạo điều kiện để cây tập trung nguồn lực cho những cành khung và cành mang trái có giá trị hơn.

TÁN RẬM LÀM GIẢM KHẢ NĂNG THÔNG THOÁNG VÀ TĂNG ÁP LỰC SÂU BỆNH

Một bộ tán thông thoáng giúp không khí lưu thông tốt hơn giữa các tầng lá và cành. Sau mưa, nước trên lá và bề mặt cành cũng có điều kiện khô nhanh hơn.

Ngược lại, khi cành lá phát triển quá dày, bên trong tán thường có độ ẩm cao hơn và thời gian lưu ẩm kéo dài hơn.

Đây là điều kiện cần lưu ý đối với nhiều bệnh thường phát sinh trong vườn sầu riêng, đặc biệt vào giai đoạn mưa nhiều, độ ẩm cao và vườn ít thông thoáng.

Tán rậm cũng khiến việc kiểm tra vườn trở nên khó khăn hơn. Những vị trí sâu bên trong tán khó quan sát, sâu rầy hoặc dấu hiệu bệnh có thể không được phát hiện sớm. Đến khi biểu hiện rõ ra bên ngoài, việc xử lý thường sẽ khó chủ động hơn.

Bên cạnh đó, khi cành mọc chồng chéo, lá che phủ nhiều tầng, thuốc khi phun cũng khó tiếp cận đồng đều các vị trí trong tán.

Vì vậy, tạo tán thông thoáng là một phần quan trọng trong quản lý vườn, giúp nhà vườn dễ quan sát cây, theo dõi sâu bệnh và chủ động hơn trong quá trình chăm sóc.

CÀNH MỌC SAI VỊ TRÍ CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BỘ KHUNG CÂY VỀ LÂU DÀI

Không phải cành nào mọc ra trên cây cũng cần được giữ lại.

Trong quá trình phát triển, cây có thể xuất hiện cành mọc hướng vào bên trong tán, cành giao nhau, cành mọc quá sát nhau, cành yếu hoặc những cành nằm ở vị trí không thuận lợi cho việc tạo tán.

Nếu để những cành này phát triển quá lâu, chúng có thể cạnh tranh không gian với những cành khác và làm bộ khung cây trở nên mất cân đối.

Khi cây còn nhỏ, việc lựa chọn và định hướng cành tương đối thuận lợi. Nhưng nếu chờ đến khi cành đã lớn, đường kính lớn hoặc đã mang nhiều cành nhánh bên trên mới tiến hành cắt bỏ thì vết cắt sẽ lớn hơn, cây cũng cần nhiều thời gian hơn để phục hồi.

Do đó, cắt tỉa nên được thực hiện từng bước trong quá trình cây phát triển, thay vì để cành mọc tự do trong thời gian dài rồi mới cắt mạnh một lần.

SAU KHI CẮT TỈA, CẦN QUAN TÂM ĐẾN KHẢ NĂNG PHỤC HỒI CỦA CÂY

Sau khi loại bỏ những cành không cần thiết, cây cần có thời gian để ổn định lại sinh trưởng. Đây cũng là giai đoạn nhà vườn nên chú ý đến tình trạng vết cắt và sức khỏe tổng thể của cây.

Dụng cụ cắt cần được vệ sinh, thao tác cắt hạn chế làm dập hoặc xước phần mô còn lại. Với những cành lớn, vết cắt cần được xử lý phù hợp theo điều kiện thực tế của vườn để hạn chế nguy cơ tác nhân gây bệnh xâm nhập.

Đồng thời, cần duy trì bộ rễ khỏe, đất có độ ẩm phù hợp và dinh dưỡng cân đối để cây phục hồi ổn định.

Không nên vừa cắt tỉa mạnh vừa thúc cây quá mức trong điều kiện cây đang yếu hoặc thời tiết bất lợi. Việc chăm sóc sau cắt cần dựa trên tình trạng thực tế của cây để tránh tạo thêm áp lực sinh trưởng.

CẮT TỈA ĐÚNG – GIỮ BỘ TÁN KHỎE, CÂY PHÁT TRIỂN ỔN ĐỊNH

Một cây sầu riêng khỏe không chỉ nằm ở bộ lá xanh hay số lượng cành nhiều mà còn nằm ở cấu trúc bộ tán hợp lý.

Khi cành được chọn lọc và phân bố phù hợp, cây có điều kiện duy trì bộ lá khỏe, ánh sáng đi sâu hơn vào tán, không khí lưu thông tốt hơn và nhà vườn cũng thuận lợi hơn trong việc theo dõi sâu bệnh.

Ngược lại, nếu để cành phát triển quá dày trong thời gian dài, những cành yếu có thể dần suy kiệt, tán dễ bị gập khi mang trái hoặc gặp thời tiết bất lợi, bên trong tán thiếu ánh sáng và môi trường ẩm kéo dài cũng tạo thêm áp lực sâu bệnh.

Vì vậy, cắt tỉa không nên được xem là công việc làm cho cây “đẹp tán”, mà cần được xem là một phần trong việc xây dựng bộ khung và duy trì sức sinh trưởng lâu dài cho cây sầu riêng.

Một bộ tán được định hướng từ sớm, cành được chọn lọc đúng vị trí và chăm sóc phù hợp sẽ giúp cây có nền tảng tốt hơn để bước vào các giai đoạn làm bông, đậu trái và nuôi trái về sau.